Dla ludzi

Na równych zasadach

O likwidacji barier i dostosowaniu istniejących rozwiązań prospołecznych, architektonicznych czy cyfrowych mówi się coraz częściej i w coraz szerszym kontekście – nie tylko w odniesieniu do Funduszy Europejskich.

W projektach infrastrukturalnych utrudnienia, które napotykały osoby z dysfunkcjami ruchowymi, zostały w większości usunięte lub zniwelowane. Natomiast wraz z postępem i rozwojem nowoczesnych form komunikacji pojawił się problem wykluczenia cyfrowego, który dotyka nie tylko osoby niepełnosprawne, ale – wcześniej czy później – może dotyczyć każdego z nas.

Wykluczenie cyfrowe jest współcześnie jedną z głównych form ekskluzji społecznej (wykluczenia społecznego). Wbrew pozorom problem ten nie odnosi się wyłącznie do osób z niepełnosprawnościami, ubogich czy starszych, które nie nadążają za zmianami technologicznymi. Dotyka on również ludzi młodych, które nie mają problemów finansowych i dysponują nowoczesnymi urządzeniami z szybkim łączem internetowym. Wynika to z niedostosowania do potrzeb odbiorcy form prezentowania zasobów sieci. Osoba niepełnosprawna często nie jest w stanie ich odczytać, nie mówiąc już o w pełni funkcjonalnym korzystaniu z treści na stronach internetowych. Dlaczego tak się dzieje? Po części z braku wiedzy, zrozumienia, a także wyobraźni osób odpowiedzialnych za tworzenie i administrowanie portalami i stronami internetowymi. Dlatego też przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu powinno być procesem dwustronnym, a tworzenie dostępnych stron internetowych – sztuką kompromisu. Z jednej strony użytkownicy powinni nabywać nowe kompetencje, z drugiej zadaniem producentów oprogramowania i twórców stron www jest dostosowywanie ich do obowiązujących standardów.

Równość szans

Od maja 2015 r. wszystkie podmioty ubiegające się o Fundusze Europejskie obowiązuje dokument „Wytyczne w zakresie realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz zasady równości szans kobiet i mężczyzn w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020”, przygotowany przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju. Opisane są w nim szczegółowo zasady, których należy przestrzegać zarówno podczas ubiegania się o dofinansowanie, jak i w trakcie realizacji projektu. Wytyczne te wynikają m.in. z Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych oraz Europejskiej strategii w sprawie niepełnosprawności 2010-2020: Odnowione zobowiązanie do budowania Europy bez barier (wymienione dokumenty dostępne są na stronie funduszeeuropejskie.gov.pl). Dobrą praktyką powinno być stosowanie powyższych wytycznych w codziennej praktyce wszystkich przedsiębiorstw i instytucji. Jednak w wypadku podmiotów realizujących zadania publiczne jest to również nakaz prawny, sformułowany w obowiązującym od 2012 r. rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych. Zostało ono dodatkowo potwierdzone i sprecyzowane załącznikiem nr 4, który obowiązuje od 30 maja 2015 r. Rozporządzenie opiera się na dokumencie WCAG 2.0 (Web Content Accessibility Guidelines – wytyczne dotyczące ułatwień w dostępie do treści publikowanych w internecie), przygotowanym przez międzynarodową organizację W3C, zajmującą się ustanawianiem standardów budowania serwisów internetowych. Ma więc charakter uniwersalny i daje pewność, że spełnienie wymogów nakazanych prawem polskim będzie jednocześnie zgodne z kryteriami przyjętymi w innych krajach Unii Europejskiej. Wytyczne dotyczą kwestii programistycznych i redakcyjnych.

Powszechny problem

Szacuje się, że w skali globalnej niepełnosprawnością dotknięty jest co siódmy człowiek. Jest to zatem bardzo znaczna liczba potencjalnych odbiorców, klientów, interesantów. Dostępność cyfrowa oznacza, że bez względu na rodzaj i stopień niepełnosprawności osoby niesłyszące, niewidome i niedowidzące, nierozróżniające kolorów, z niedowładem kończyn górnych, a także z ograniczoną sprawnością intelektualną mogą w pełni korzystać z dokumentów, materiałów informacyjnych oraz wszelkich innych zasobów, jakie są zgromadzone np. na stronach internetowych i platformach e-learningowych. Należy w tym miejscu dodać, że nie każda niepełnosprawność ma charakter stały. Może też wynikać z czasowej niezdolności spowodowanej urazem, kontuzją lub chorobą. Niepełnosprawność może pojawić się również z wiekiem, np. wskutek pogorszenia wzroku, słuchu czy sprawności manualnej. W ciągu swojego życia większość z nas dotknęła, dotyka lub dotknie niepełnosprawność. Likwidując bariery cyfrowe, czynimy to więc również dla siebie. W dodatku dostosowanie treści i formy serwisu internetowego do potrzeb osób z dysfunkcjami jest dobre także dla osób zdrowych i w pełni sprawnych, gdyż ułatwia dotarcie i korzystanie z jego zawartości.

Wskazówki dotyczące projektowania stron WWW

Grafika

  • Uzupełnij elementy graficzne o zwięzły tekst alternatywny (alt), który opisuje, co jest na obrazie czy grafice. Jeśli grafika pełni funkcję odnośnika, umieść informację, dokąd ten odnośnik prowadzi. Nie umieszczaj na stronie obrazów, które nie mają innej funkcji poza dekoracyjną.
  • Unikaj elementów animowanych (przesuwających się, migających itp.), ponieważ niepotrzebnie rozpraszają uwagę użytkownika. Teksty na stronie powinny być nieruchome, stałe.
  • Unikaj stosowania technologii, które nie są obsługiwane przez wszystkie przeglądarki internetowe (np. Flash).

Treść

  • Używaj prostego, zrozumiałego dla każdego języka. Unikaj skrótów literowych i specyficznej terminologii. Jeśli używasz skrótu, rozwiń go przy pierwszym użyciu na każdej stronie.
  • Tekst podziel na paragrafy, listy i sekcje, najlepiej wyjustowane do lewej strony, zaś nigdy do prawej.
  • Cytaty wyraźnie oddziel od reszty tekstu – co najmniej cudzysłowem, najlepiej również stylem czcionki.
  • Tekst uzupełnij o nagłówki (h1-h6), tak by osoby niedowidzące mogły szybko przejść do interesującej je sekcji.
  • Używaj jak najmniej skomplikowanych tabel, zawsze nadawaj im nagłówki.
  • Wszystkie ramki zatytułuj odpowiednio do zawartości .

Multimedia

  • Każdy plik dźwiękowy (audycje, wywiady, wykłady itd.) i każdy plik wideo uzupełnij o transkrypcję tekstową (napisy) dla osób niesłyszących lub niedosłyszących.

Pliki do pobrania

  • Pliki do pobrania ze strony (PDF) sformatuj w taki sposób, aby osoby z niepełnosprawnościami mogły się z nimi zapoznać. Nie zamieszczaj na stronie tekstów zeskanowanych, ponieważ programy komputerowe przekształcające tekst w plik dźwiękowy nie będą mogły ich odczytać.

Nawigacja na stronie

  • Dopuść możliwość poruszania się po stronie (ekranie) również za pomocą klawiatury, a nie wyłącznie myszki lub touchpada. W tym celu należy m.in. teksty uzupełnić o nagłówki.
  • Zbuduj spójne i logiczne menu, niezmienne w obrębie całego serwisu. Zaprojektuj je tak, żeby menu główne wyświetlało się na wszystkich podstronach, aby odbiorca mógł zawsze odnaleźć się w serwisie internetowym.
  • Używaj odnośników unikalnych i zrozumiałych również poza kontekstem. Nie stosuj odrębnych linków typu <kliknij tutaj> lub <więcej>. Podłącz cały tekst odnoszący się do zawartości linku.
  • Tytułuj poszczególne strony w sposób unikalny i informujący o ich treści.

Widok ekranu

  • Ustaw współczynnik kontrastu zawartości do tła na co najmniej 4,5:1, a najlepiej 7:1. Unikaj kontrastów niewidocznych dla osób z daltonizmem.
  • Dopuść możliwość powiększenia tekstu na stronie z poziomu klawiatury o co najmniej 200%. Zrób to w ten sposób, aby po powiększeniu tekst zawijał się, czyli mieścił w szerokości ekranu. Wówczas nie potrzeba go przewijać w poziomie (prawo – lewo), lecz wyłącznie w pionie (góra – dół).

Formularze

  • Dokładnie opisz wszystkie pola i przyciski występujące w formularzach na stronie. Wyraźnie zaznacz pola wymagane (obowiązkowe), najlepiej za każdym razem słowem „wymagane”, nie zaś kolorem czy symbolem graficznym.

Programowanie

  • Stosuj kod serwisu zgodny ze standardami, dostępny również na urządzeniach i przeglądarkach z wyłączoną obsługą CSS (Cascading Style Sheets – język służący do wyświetlania stron www).

Marek Rokita

Przeczytaj więcej na temat najważniejszych zasad WCAG 2.0

Zapoznaj się z dokumentami i publikacjami dotyczącymi likwidacji barier dla osób z niepełnosprawnościami